Friday, January 14, 2022

दुखेआरी मां-- (डॉ. चंचल भसीन)



--दुखेआरी मां--
    (डॉ. चंचल भसीन)

लोको, दनां क रुकी जाएओ
दुखेआरी मां दी सुनी जाएओ
नशा निं करै कोई बच्चा,भाई
करी दिंदा ऐ एह् घरै दी तबाही।

सनांऽ तुसें गी जे अपनी गाथा—
जगेआ हा जदूं दीआ मेरी आसै दा
चन्न हा ओह् मेरे मन-गासै दा
लगदा जे रेहा निं हुन किश औखा
बढ़ापा बी लंघी जाना हून सौखा
दिखदे-दिखदे लगा शैल मठोन
टब्बर फुल्ली-फुल्ली लगा पसोन।

शिक्षा-दीक्षा बी शैल कराई
चंगे-माड़े दी पन्छान कराई
घरै च लग्गियां खुशियां हस्सन
दुख लगी पे हे दूर नस्सन।

ग’ली-बजारें जदूं लगी पेआ जान
मित्तरोचारी बी फ्ही लगा बधान
इक दिन चिट्टे दी चिटेआई
दोस्त ने इसगी आन चटाई।
नशें दी लत्त जो दोस्तें लाई
रिश्तें दी समझ भुल्ली-भुलाई
रंग-ढंग सब लगी पे बदलोन
अंदरों-अंदरी लगा घटोन।

झूठ-जूठ सब लगी पेआ बोलन
चोरी- चकारी, जंदरे खोह्‌लन
घरै दी इक-इक चीज बिकी गेई
स्हेई-गल्त दी इस्सी बत्त भुल्ली गेई।
जाई फ्ही ऐसी नुक्कर मल्ली
नशे नै होई गेई दोस्ती खु’ल्ली
इंसान थमां एह् हैवान गेआ होई
जीना इसदा अपना मुहाल गेआ होई ।

जिसलै नेईं कदें मिलदा चिट्टा
सब किश घरै दा करदा पुट्ठा
अंदरो-अंदरी ऐसा भुरेआ
फ्ही निं एह् कुसै नै जुड़ेआ।
अज्ज सब रिश्ते-नातें तोड़ी गेआ
रोंदे सभनें गी एह् छोड़ी गेआ।
लोको, दनां क रुकी जाएओ
दुखेआरी मां दी सुनी जाएओ।
................................................

Friday, July 9, 2021

अर्थ ( डॉ. चंचल भसीन )

 . डॉ. चंचल भसीन 


--अर्थ—


कोविड-19 दे चलदे 

छेकियै बठाई दित्ते गेदे 

अज्ज मिगी

इ’नें द’ऊं शब्दें दे अर्थें दे मैह्‌ने समझोए 

जे

कल्ले होने 

ते 

कल्ले रौह्‌ने  

च केह् फर्क ऐ

उ’दी पीड़ किन्नी ते 

कनेही होंदी ऐ

दौनें दा फर्क 

शिद्दत कन्नै मसूस होआ

कोरोना दी बदौलत 

इक अनुभव एह् बी होआ। 

...........................................

Saturday, January 30, 2021

लंगार ( डॉ. चंचल भसीन )



लंगार ( डॉ. चंचल भसीन )

फड़ियै कोई कि’यां रक्खै

उ’नें रिश्तें गी जेह्‌ड़े

तिड़कदे जा दे न

उ’नेंगी दुग्गे निं लगदे हुन


जिं’दे च लंगार इन्ने 

होई गेदे न 

जे टाक्की निं पौंदी 

मूंह् मीटी ऐठे दे न

ना कूंदे

ना सुनदे 

बस्स, रिश्ते न।

..........................................

Monday, January 11, 2021

कविता ( डॉ. चंचल भसीन )


कविता ( डॉ. चंचल भसीन )


में कविता गी जीन्नी आं

मसूसनी

लिखनी

बोलनी

पढ़नी आं

एह् मेरे अंग-संग हर ’लै 

हर गैं टुरदी ऐ ।


मेरे साहें च

मेरे ग्राहें च

मेरी रगें च

मेरे ल्हुऐ च

कदें गर्म ते कदें ठंडी-ठार बनी 

एह् मेरे अंग-संग हर ’लै 

हर गैं टुरदी ऐ ।


मेरे सुखनें च 

मेरे रोसे च

मेरे अत्थरुएं च

मेरे हास्से-गड़ाकें च

एह् मेरी दर्दन बनी पैंडे घटांदी ऐ

एह् मेरे अंग-संग हर ’लै 

हर गैं टुरदी ऐ ।


मेरे रिश्तेदारें च  

रिश्ते नभाने च

सांझ पाने च

दुख-सुख फरोलने च 

गल्ल मटाने च

जजनी बनी फैसले करांदी ऐ। 

मेरे अंग-संग हर ’लै 

हर गैं टुरदी ऐ मेरी कविता ।

     

..........................................................

Monday, December 28, 2020

'उडनखटोला' ( डॉ. चंचल भसीन )

उडनखटोला ( डॉ. चंचल भसीन )


चेतें दे रंगले उडनखटोलै बेही 

उड्डरी दूर 

जाई पुज्जी माऊ दी निग्घी बुक्कली च

ते 

दिन आई गे चेतै 

बचपनै दे 

जदूं शरारत करने पर

चाची, ताई

मामी जां मासी

बूंह्‌गड़ी फड़ी 

मुंहै च बुड़बुड़ करदे

लाह्‌मा देन औंदियां 

खड़ेरी दिंदियां माऊ सामनै ।


माऊ दा भरी नजरीं नै दिक्खना

ते

अक्खीं-अक्खियें नै

खल्ल दर्‌हेड़ी देनी 

सैह्‌मियै मेरा नुक्करै जाई लग्गना

उं’दे जाने मगरा 

बोलना नेईं 

रुट्टी नेईं देनी

जिसलै गुबार ठंडा पवै 

लाड लाने

गलै लाना

अपनी अक्खीं भरी

मी बी रोआना 

घोटी जफ्फी पाई

निग्घ देना 

अज्ज फ्ही इस डोआरी दे चेतें च

उस्सै निग्घै दी 

भखन मसूस होई। 

....................................................................


Dr. Chanchal Bhasin, Author Chanchal Bhasin



Tuesday, December 22, 2020

डोगरी मान्यता दिवस

 आज 'डोगरी मान्यता दिवस' पर दैनिक जागरण में प्रकाशित


Thursday, December 17, 2020

कदें पुच्छी दिक्खो ( डॉ. चंचल भसीन )



कदें पुच्छी दिक्खो


माऊ दे ढिड्डै च मुंढ पौंदे गै

फोहे जनेही जान गी 

जिस्सी बार-बार 

सुनने गी मिलदा ऐ--

‘मारी दे इस्सी’ 

कि’यां ओह्‌दा त्राह् निकलदा ऐ

साह् घटोंदा ऐ

छड़कदी, तड़फदी

इक-इक पल 

जेह्‌दा मुश्कल निकलदा ऐ

ओह्‌दी कदें पीड़ बुज्झी दिक्खो

केह् बीतदी ओह्‌दे मनै पर

कदें पुच्छी दिक्खो।


  

कदें पुच्छी दिक्खो-- 

घरै दा पूरा कम्म संढने दे मगरा बी

अपने भ्राऊ कन्नै

रुट्टी खाने ई बैठी दी कुड़ी गी

जेह्‌दी थाली च सुक्के फुलके 

ते

भ्राऊ दी थाली ध्यो कन्नै गच्चो-गच्च

ते फ्ही बी उस्सी खोंदा ऐ--

‘कुड़ी बस्स कर हुन ।’

उसदे मनै गी 

रुक्की खाने आह्‌ले सोआलें दे परतें गी

फरोली दिक्खो

केह् बीतदी ऐ उस पर 

कदें पुच्छी दिक्खो ।


कदें पुच्छी दिक्खो 

अनभोल कुड़ी गी 

जेह्‌दी जोआनी गी 

गुज्झी-गुज्झी नजरें नै 

तोसदे न

मौका मिलदे गै 

शकार बनांदे न, भोगदे न

बाद च न्यांऽ आस्तै

भटकदी ऐ दर-दर

ओह्‌दी बेबसी,

ओह्‌दी पीड़ बुज्झी दिक्खो 

ताs-उमर उस पर केह् गुजरदी ऐ

कदें उस्सी पुच्छी दिक्खो । 

..................................................

विनती ( डॉ. चंचल भसीन )


विनती (डॉ. चंचल भसीन)


जिंद-जान, सभनें गी प्राण 

दे मेरे दाता इक समान। 


जात-पात दा बंधन त्रुट्टै

सुच्चा हिरखै दा सुंब फुट्टै। 

इ’यै विनती करने आं, भगवान

जिंद-जान, सभनें गी प्राण

दे मेरे दाता इक समान। 


लचारी निं कदें कुसै गी पाएआं

सभनें दे टुप्पैं दाने पाएआं

भुक्खा निं कोई सौऐ, भगवान

जिंद-जान, सभनें गी प्राण

दे मेरे दाता इक समान। 


विद्या नै पन्छान कराs

झोली सभनें दी अक्खर पा 

अनपढ़ नेईं कोई र’वै, भगवान।

जिंद-जान, सभनें गी प्राण 

दे मेरे दाता इक समान

जिंद-जान, सभनें गी प्राण 

दे मेरे दाता इक समान। 

(डॉ. चंचल भसीन)


..................................

Thursday, November 5, 2020

ग'लियां- डॉ. चंचल भसीन


--ग’लियां--


चेतै औंदियां न अपने म्हल्ले दियां

ओह् नामीं ग’लियां

जेह्‌ड़ियां कद्दाबर बूह्‌टें करी 

पन्छानियां जंदियां हियां--

अंब आह्‌ली ते बोह्‌ड़ आह्‌ली ग’ली।

केईं अपना थकेमा 

इं’दी छामां तोआरदे। 

ब्हारी अंबें ते गुऱल्लें दा नंद लैंदे

बड़ियां रज्जी-पुज्जी दियां हियां ओह् ग’लियां  ।


बूह्‌टें दे उच्चे डाह्‌ल्लें पर

रस्सी दियां पींह्‌गां

उं’दे झूटे, उच्चे लुआरे

चबक्खै लग्गे दा मेला

कुडियें- जागतें दा

पेदा कैंको- रौला 

स्कीमां बनदियां

लड़ाई-झगड़े 

फ्ही बी सांझ

अपनी-अपनी दुनिया च सब मस्त

बड़ी मस्त ही उ’नें ग’लियें दी दुनिया ।


ग’लियां अज्ज बी हैन 

हुन उत्थै

खड़मल्ली, खौधल, बेचैनी,

चलो-चली ऐ

बूह्‌टे मनसूबें करी

कतल होई गे 

नांs कुतै गोआची गे

ग’लियें दी पन्छान  

हुन दकानां-हट्टियां न

सब ओपरा-ओपरा ऐ ।


मिगी चेतै औंदियां न

ओह् ग’लियां

कीs औंदियां न

पता निं

पर, औंदियां न चेतै

ओह् चेते होई गेदियां ग’लियां ।

…………………………………

Tuesday, October 20, 2020

मीद- डॉ. चंचल भसीन



'मीद' 

घरा निकलदे 

चुक्केआ हा सिरै पर

खुशी-खुशी मीदें दा बुछका 

मुड़ी पिच्छै नेईं दिक्खेआ

तां जे परसिज्जली दी माऊ-बब्बै दी अक्खीं 

च डुब्बी नेईं जां 

रोकी नेईं लैन 

पर कालजा तडफेआ बथ्हेरा। 


चुक्की मुंडी बड़ी मजाजै नै

जे दिन फिरने न हुन

डोल आई टकाया शैह्‌र 

सांभियै बुछका 

जित्थै खोह्-मोही

इक-दुए गी बतेरने च लग्गे दे लोक

दिनें-रातीं खपाया अपना-आप  

कड़कदी धुप्प

चोंदे पसीनै

हड्ड खोरदी ठंडु च 

सखल्ला नेईं हा

खडुत्त रौह्‌ना ।


पर वरासत च मिली दी

भुक्ख गी हराना हा

नेईं थिड़की मेरी चाल

सगुआं उब्भलेआ ल्हु गर्म बनी

शमान छूंह्‌दी इमारतें गी तर करी 

लशकाया

खेतर,शड़क, रेला-ठेला सब गाहेआ-बनाया 

किश करने दी लालसा च 

सबर ने साथ नभाया ।


इक दिन सैह्‌बन कोरोना ने आई 

‘करो ना’ आखी

सब छड़काया 

मंद्धोइयां मीदां 

जिस्सी बड़ी रींझें कन्नै आंह्‌दा हा चुक्की

बेरोजगारी ने

मुड़ी सिरै प उ’ऐ बुछका चकाया। 


दिनें-रातीं शड़कें गी नापदा 

डिगदा-ढौंदा

हत्थें-पैरें गी ल्हु-लुहान करदे 

टडोई दी अक्खीं नै

शमानै गी हांबदा 

म्हीनें बद्धे दे सफर तैऽ करी 

सब किश मुहाई 

आई पुज्जां

अपनी गुदड़ी च फ्ही 

सीआ नां हत्थें- पैरें दी फट्टी दी लीकरें गी

खुंढी सुई नै 

जेह्‌ड़ी टांका ते कोई निं ला दी

बस्स, चुब्भा गै ला दी ऐ। 

(डॉ. चंचल भसीन)


.................................

Friday, October 2, 2020

खलार- डॉ. चंचल भसीन

 डॉ. चंचल भसीन 


'खलार' 

मेरे चेतें दा 

ख़लार बड़ा ऐ

इस्सी संघेलने लेई 

न-सती मती 

ते थाह्‌र बी थोह्‌ड़ा ऐ। 


लिखने न राड़- बराड़े

अजें मतें

पर कापी, पैन्न ते दोआती

दा सरमाया थोह्‌ड़ा ऐ।


मीदें दे अंबर लंघार होआ

सीने लेई अजें किश हांब बी छुट्टी

सूई-धागा बी थोह्‌ड़ा ऐ। 


जीऽ लैगे अस बी 

बेनाम-गुमनाम ज़िंदगी

अज्जै दे तिकड़मबाजी दौर च

नांऽ कमाने दा सम्यान कोल थोह्‌ड़ा ऐ। 


पीह्‌न खूब म्हीन 

पींह्‌दे न लोक

नफरतें, बेइमानियें, धोखें ते फरेबें दा

मिक्सियें, मशीने दा समां ऐ

भलोका दौर  

चक्कियै दा थोह्‌ड़ा ऐ !


......................................................

Sunday, August 16, 2020

सल्ल (डॉ. चंचल भसीन)

--सल्ल-- (डॉ. चंचल भसीन)


में !

हां, में अख़बार आं 

अख़बार। 

जेह्‌ड़ी सभनें दी ख़बर 

रक्खनीं ते दिन्नीं 

सुखै-दुखै दी 

दूरै-दूरै तगर।

 

पर बड़ी परेशान आं

इस समाज दे रवेइये थमां

जेह्‌ड़ा मेरे कन्नै करदा ऐ

मेरे कन्नै इं'दे दिनै दी शुरुआत ते होंदी

पर खबरै इन्ना रुक्खा बर्ताऽ की ऐ?


रातीं दे 12 बजे मेरे ठाले लगदे न

बड़ी क़दर पौंदी

पसोन्नीं

बड़ी-बड़ी दूर सैर करनीं

रेलगड्डी, ज्हाज, बस्सै च पुज्जनीं 

शैहर, ग्रां।


हॉकरें दी छंडें कन्नै

तौलै-तौलै

लोकें दे घरें च

चाई दी चुसकियें कन्नै

ब'रका-ब'रका मेरा फरोलेआ जंदा ऐ 

पुटठा-सिद्धा करी

पढ़ने तगर मेरी संभाल

जिस्सी जे किश चंगा लगदा

लगदा ऐ मीं कटटन

मेरा रूप करूप बनन लगदा

स'ञ घरोंदे-घरोंदे 

मान-मुल्ल घटी जंदा ऐ

होन लगदी मेरी बेहुरमती ।


सब्भै अपने-अपने कम्मै लेई बरतदे

कदें मेज़ साफ होंदे

कदें लफाफे बननीं

बन्होई जंदे शाहें दे सौदें मेरे च

केह् दस्सां, केह्-केह् !


जे पुज्जी जांऽ मंदर-मसीत

सोचां चंगे थांऽ आं

पर ऐसा कदें गै होंदा ।

 

छेकड़ बनी जन्नीं रद्दी

जेह्‌ड़ी तलोन लग्गनीं कंडे पर

किल्लो स्हाबें

पेई रौहन्नीं फ्ही केईं-केईं दिनें तगर 

बेकदरी


क्या मेरे जुस्से दे अक्खर विद्या दे नेईं

की एह् रुलन पैरें च

में बी चाह्‌न्नीं अपना हक्क

इज्जत मान-सम्मान।

.............................

(डॉ. चंचल भसीन)

Wednesday, August 5, 2020

मन ( डॉ. चंचल भसीन )


'मन' ( डॉ. चंचल भसीन )

मन कैसा झल्ला ऐ
सारें दी मनदा चलदा ऐ
पर अपनी जिसलै करदा ऐ
फ्ही रत्ती निं कुसै दी सुनदा ऐ
तां सारें दी नजरी चढ़दा ऐ।

मेरे मनै  इक रट्ट लेई रट्टी ऐ
जे सनानी सारें गी सच्ची ऐ
बशक्क लग्गै सभनें गी कच्ची ऐ
भामें प्होना पवै डाह्‌डी चक्की ऐ ।
 
केईं आखन पढ़ी इन्न पुट्ठी पट्टी ऐ
एह् आखै – इ'यै सच्ची फट्टी ऐ
गल्ल एह् बिल्कुल पक्की ऐ
इ’न्नै इस्सै नै लेआ सब खट्टी ऐ ।

................................

Friday, July 17, 2020

'दिक्खी लैओ' ( डॉ. चंचल भसीन )



दिक्खी लैओ

गल्त गी गल्त आखना सिक्खी लैओ
जिंदगी होई जाह्‌ग जरूर सौखी
भामें अजमाई दिक्खी लैओ ।

करने न जे छल- छलिद्दर
तां जान फाही फसनी गै फसनी
खुट्टा पैसा चलाई दिक्खी लैओ ।

जे बधना-फुल्लना, तरक्की करनी
ते जे रलानी गैं दुनिया नै
तां चाल अपनी बधाई दिक्खी लैओ।

चौनें पास्सैं कैह्‌र झुल्लै दा
मन डरै दा
बेशक सौ तुसें हीले कीते
हिरख-आरती बी सजाई दिक्खी लैओ ।

एह् सब नुस्खे बड़े गुणकारी
असें अजमाए केईं-केईं बारी
कदें तुस बी अजमाई दिक्खी लैओ ।
......................
©️ डॉ. चंचल भसीन

Tuesday, July 7, 2020

गलियां (डॉ. चंचल भसीन)

गलियां
चेता औंदियां न, अपने मोह्ल्ले दियां
ओह् नामीं गलियां,
जेह्ड़ियां कद्दबर बूह्टें करी,
पंछानी जंदियां हियां,
अम्ब आह्ली ते बोह्ड आह्ली गली,
केईं अपना थकेमा,
इं’दी छांई तोआरदे 
बाह्री अम्बियें ते गुल्लें दा नंद लैंदे
ठंड पांदियां
सोहा- सेआल
रस्सी दियां पींह्गां
उंदे झूटे
उच्चे लुआरे
चबक्खै लग्गे दा मेला
कुडियें- जागतें दा
पेदा कैंको- रौला
स्कीमां बनदियां
लड़ाई-झगड़े
फ्ही बी सांझ
अपनी-अपनी दुनिया च सब्भै मस्त
गलियां अज्ज बी हैन ते
इत्थै अज्ज
खड़मल्ली, खौह्दल, बेचैनी,
चलो-चली ऐ
बूह्टे गल्त मनसूबें करी
श्हीद होई गे
नां कुतै गोआची गे
गलियां पंछानी जंदियां न
हुन
दकानें दे नांएं कन्नै
जित्थै सब किश बनौटी ते
ओपरा-ओपरा ऐ
मिगी चेता औंदियां न
ओह् गलियां
की औंदियां न
पता निं
पर, औंदियां न।
(डॉ. चंचल भसीन)

भीड़ (डॉ. चंचल भसीन)

‘भीड़’ 
रिश्तों की भीड़ में भी 
तन्हा, 
अकसर चारदीवारी में,
अक्षरों को 
तरतीब में 
लगाने की कोशिश करते हैं।
  ( डॉ. चंचल भसीन )

Friday, July 3, 2020

कस्तूरी ( डॉ. चंचल भसीन )

कस्तूरी
छुप जाते हो,
आवाज़ देकर
पर दिल में तो
कस्तूरी की तरह बसे हो। 
 ( डॉचंचल भसीन)